Pacyfikacje prawosławnych wsi. Ginęli, bo byli prawosławni. Cerkiew modli się za nich jak do męczenników

Janusz bakunowiczZaktualizowano 
Pacyfikacje prawosławnych wsi. Ginęli, bo byli prawosławni Janusz Bakunowicz
Pacyfikacje prawosławnych wsi w 1946 r. do dziś budzą kontrowersje. Teraz, po 72 latach, modlitwy nad grobami zabezpiecza policja. Cerkiew pomordowanych uznała za męczenników, a sprawca mordu uznawany jest za bohatera.

Józefa Antoniuka, urodzonego w Zaniach obecnego mieszkańca Bielska Podlaskiego, od lat dręczą pytania, dlaczego do tego doszło. Dlaczego 72 lata temu, kilka miesięcy po zakończeniu wojennej zawieruchy, z rąk podkomendnych „Burego” musiało zginąć 79 prawosławnych obywateli Polski? Temat ten dla pana Józefa jest wyjątkowo bliski, bo 2 lutego 1946 r. w Zaniach zginęła jego najbliższa rodzina.

- Tego dnia matka wyszła z domu z obrazem i świeczką - wspomina Józef Antoniuk, który miał wówczas 11 lat i te tragiczne chwile pamięta dokładnie. - Podeszło trzech w mundurach wojskowych. Ich dowódca zapytał: katolicy czy prawosławni? My Polacy jesteśmy. Jeżeli nie wierzycie, zapytajcie sąsiadów - odpowiedziała matka. Mieliśmy czterech sąsiadów katolików. Jedna z kobiet powiedziała, że nie jesteśmy katolikami. Wtedy żołnierz oddał do matki strzał.

Młody Józef stał tuż za nią. Słysząc huk zaczął uciekać. W jego kierunku również padły strzały, ale niecelne. Instynkt podpowiedział, żeby upaść i to go uratowało.

Owej tragicznej lutowej nocy w Zaniach zginęły 24 osoby. Najmłodsza miała ledwie 3 latka. W sumie na trasie rajdu Romulada Rajsa - dowódcy oddziału Pogotowia Akcji Specjalnych Narodowego Zjednoczenia Wojskowego - zginęło 79 osób wyznania prawosławnego, w tym 30 furmanów, którzy ostatecznie zostali wykorzystani nie do transportu drewna, a jako środek transportu oddziału „Burego”.

W 72. rocznicę tej tragedii przy mogile w Zaniach zebrała się niewielka grupka ludzi. Wśród nich kilka osób, które były świadkami tych wydarzeń. Jest ich coraz mniej, bo jedni powoli odchodzą, innym nie pozwala zdrowie, a niektórzy nie chcą wracać pamięcią do tej traumy. Wiele osób nie przychodzi, bo... ciągle się boi.

Czytaj też Romuald Rajs "Bury". Żołnierz wyklęty i morderca

- Tylko proszę nie podawać mego nazwiska - zastrzega jedna z modlących się nad grobem kobiet, pamiętająca luty 1946. - Wnuczka pracuje w urzędzie... - wyjaśnia.

- Ktoś może zapytać, dlaczego do tego doszło - mówił przy mogile ks. Marek Jakimiuk, nowy proboszcz parafii w Maleszach, do której należą Zanie i Szpaki (spacyfikowane tego samego dnia - zginęło 7 osób). - U Boga jest plan. Naszym obowiązkiem jest pamiętać i modlić się za tych, którzy oddali życie za wiarę i wybaczać tym, którzy tego dokonali.

Ofiary pacyfikacji polska Cerkiew prawosławna dołączyła do grona męczenników chełmskich i podlaskich. Dlatego 4 lutego nad zbiorową mogiłą ze szczątkami furmanów po raz pierwszy odprawiono nie modlitwę za zmarłych (panichidę), tylko modlitwę do świętych (molebeń).

Tymczasem kontrowersyjna postać „Burego” gloryfikowana jest podczas Marszu Pomięci Żołnierzy Wyklętych w Hajnówce.

Romuald Rajs, ps. „Bury” był żołnierzem walczącym dzielnie w kampanii wrześniowej . Po rozbiciu oddziału przeszedł do konspiracji. Był żołnierzem Związku Walki Zbrojnej AK, dowódcą 1. kompanii szturmowej 3. Wileńskiej Brygady AK, potem dowódcą 2. szwadronu 5. Wileńskiej Brygady AK , dowódcą 3. Brygady Wileńskiej NZW. Był oficerem liniowym, który potrafił dowodzić i sprawdzał się w walce nawet w trudnych sytuacjach.

Na przełomie stycznia i lutego 1946 roku Rajs był szefem Pogotowia Akcji Specjalnych Komendy Okręgu NZW Białystok. Właśnie wtedy doszło do zdarzeń, które położyły się cieniem na jego wcześniejsze dokonaniach. Józef Antoniuk, który sam był oficerem wojska, próbował poznać pobudki kierujące „Burym”.

- Ówczesna władza chciała stąd usunąć prawosławnych - dzieli się swymi przemyśleniami. - W 1944 roku zostało zawarte porozumienie pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego i władzami Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Na jego mocy, wszyscy katolicy z Republiki Radzieckiej mieli być deportowani do Polski, a prawosławni stąd mieli wyjechać na Białoruś. Dwa tygodnie przed tymi wydarzeniami ówczesny wojewoda podlaski podczas spotkania ze swymi podwładnymi zastanawiał się, co zrobić, żeby przyspieszyć repatriacje prawosławnych na wschód. Kierownik powiatowego urzędu repatriacyjnego z Sokółki dał przykład jednej wsi, gdzie mieszkało 16 prawosławnych. Oddział zbrojnego podziemia nakazał, by w ciągu 2 tygodni opuścili Polskę. Jedna rodzina wyjechała na Ziemie Odzyskane, druga przeszła na katolicyzm a 14 - wyjechało na wschód. Ten wariant, bo był skuteczny, zastosowano i na naszym terenie. Tu był jednak bardziej krwawy. A wykonawcą był oddział Burego.

Przypuszczenia te, choć nie potwierdzone, są prawdopodobne. Na tych mieszanych wyznaniowo terenach, w prawosławnych wsiach co rusz pojawiali się „leśni“ i niejednokrotnie przy użyciu siły „sugerowali” rychły wyjazd do „sowieckiego raju”. Działania takie jak rajd Burego wywoływały powszechny lęk i wiele rodzin skłoniły do wyjazdu.

- Z Malesz wyjechało z 10, a może i więcej rodzin - mówi pani Luba, która brała udział w modlitwach nad pomnikami upamiętniających pomordowanych w Zaniach i Szpakach. - Na ich miejsce przyjechali katolicy z Białorusi. A naprawdę byli to tacy sami prawosławni jak my, tylko podawali się za katolików.

Romuald Rajs „Bury” w 1949 r. został skazany na karę śmierci. Wyrok wykonano. W 1995 Sąd Warszawskiego Okręgu Wojskowego unieważnił wyrok śmierci na Romualda Rajsa, uzasadniając, że „walczył o niepodległy byt państwa polskiego” a pacyfikując prawosławne wsie działał w stanie wyższej konieczności. 10 lat później pacyfikacjami zajmowała się też Komisja Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu. Po śledztwie prokurator IPN stwierdził, iż zabójstwa furmanów i pacyfikacji wsi w styczniu i lutym 1946 r. nie można utożsamiać z walką o niepodległy byt państwa, a działania te noszą znamiona ludobójstwa. Podkreślał też, że ofiarami mordów byli obywatele Polski.

RAJD Burego

29 stycznia 1946
Oddział Burego spalił Zaleszany i zamordował 16 mieszkańców tej wsi, w tym kobiety i dzieci. W tym samym dniu w Wólce Wygonowskiej zabito 2 osoby

31 stycznia 1946
W Puchałach Starych rozstrzelano 30 spośród zatrzymanych furmanów, wypuszczając osoby deklarujące polskie pochodzenie

2 lutego 1946
Oddziały Burego spacyfikowały Szpaki, Zanie i Końcowiznę . W pierwszej wsi zginęło 5 osób i dwie kolejne po paru dniach w skutek odniesionych ran. W Zaniach zabito 24 osoby, a 8 kolejnych odniosło rany od kul. Spalono domy prawosławnych rodzin. Na koniec spalono wieś Końcowizna liczącą 60 mieszkańców. Nikt nie zginął.

Magazyn Informacyjny 08.02.2018 - Tragiczny wypadek na DK 65, II Spot Night Racing Białystok, historyczna potyczka w Łomży

Wideo

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze 38

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

Podaj powód zgłoszenia

M
Max

Prawosławni to są .y i wrogowie Polski - sługusy wschodu!

W tej kwestii nic się nie zmieniło.

P
POLACZKA
W dniu 12.02.2018 o 15:18, L E M I N G napisał:

polaczek jesteś, nie Polak

Polaczek, to słowo wypowiadane przez białorusinów, jak tobie się nie podoba POLSKA, to na białoruś ,prywiet Alosza

O
Oskar

pacyfikacja wsi Końcowizna , nikt nie zginał. pytam się jaka jest róznica między pacyfikacją a wejściem do wsi i zastrzeleniem kilku ludzi ? Czy to historia wszedł wyszedł i poszedł ?

Problem polega , że i tych 30 furmanów i zastrzelenie kilku ludzi w tych wsiach nie zrobił Bury , który miał rzekomo jechać na 30 furmankach ubrany w mundury NKWD i Korpusu Bezpieczeństwa .

Przebrany Bury wszystkich informował , że jest przebranym Burym. 

Jednak sa zeznania ze wsi Łozice kilku prawosławnych , którzy wyraźnie powiedzieli , że byli przekonani , że oddział , który wziął furmanów to byli żołnierze WP , którzy poszukiwali band.

G
Gość

ehh

T
Tom

Ludzie czy wy nie widzicie ze na smierci tych ludzi zbijają kapital polityczny wasi przedstawiciele. Wprowadzaja was w stan ciaglego zagrożenia zli przyjda i zrobia to co po wojnie kiedys Bury dzis ONR i PIS zwróćcie uwagę ze w naszych gazetach wspołczesna itp psełdo dziennikarze poruszają jakie tematy historyczne poruszaja poswtania? 1 wojna? 1920? 1939? 1 okupacja cisza ofiar tez nima? 2 okupacja sowiecka ? Ale za to Bury to z 6 razy do roku zli Polaki zabili dobrych Białorusinów taka narracja caly czas jest nakrecana pelna mobulizacja

T
To mi
W dniu 12.02.2018 o 15:16, straSZYDŁO napisał:

wy składacie pedofilom pokłony

aten stary pop z bociek to juz z więzienia wyszedł? Czekaj za coo on siedzi bo zapomniałem.?
T
Tom

Tu macie trochę realia powiatu jeszcze od okresu między wojennego blogmedia24.plia24.pl/node/73379 Atu opisana akcja PAS oddziału Rajsa na faktach nie na wyssanej z palca propagandzie. //wzasiegu.pl/informacje/bialorusini-a-podziemie-niepodleglosciowe-na-bialostocczyznie-glos-znad-narwi

T
Tom

W niusłiku hahaha tego nie da się czytać jak to było postrzelona siostra tak nogami machała z bólu że dziurę w ziemi do kolan zrobiła! Sorry w styczniu w zmarźniętej ziemi ten kto to pisał nawet się nie postarał

Ł
Łukasz
W dniu 13.02.2018 o 21:56, Gość napisał:

Autor osobiści przepytał przed pacyfikacją wszystkie zabite dzieci czy uzyskał w IPN dokumenty potwierdzające, że donosiły?

A ja polecam książkę Zychowicza o "Wyklętych", której to książki premiera miała miejsce wczoraj. Przeczytałem połowę, bo wciąga. I jest obiektywny. A tutaj na forum wszyscy się gorączkują, zarówno "lewa" jak i "prawa" strona. 

G
Gość

Autor osobiści przepytał przed pacyfikacją wszystkie zabite dzieci czy uzyskał w IPN dokumenty potwierdzające, że donosiły?

A
Andrzej

Mniej emocji. Więcej faktów i merytorycznej dyskusji. Polecam książkę Jerzego Kułaka, tytułu nie wymienię żeby nie robić kryptoreklamy. Chodzi o oddział, który został rozstrzelany. Jest to monografia 3 Wileńskiej Brygady Narodowego Zjednoczenia Wojskowego kapitana Romualda Rajsa "Burego". Świetna książka.  Jak przeczytacie, będziecie posiadać wiedzę w temacie i wówczas możecie dyskutować. Pozdrawiam

G
Gość

Trzyletnie dzieci donosiły. Bury nie zabijał komunistów, a bezbronnych.

Poczytaj w Newsweeku, jak Bury sypał w śledztwie na swych podwładnych.

S
Szymon

Andrzeju z pierwszego komentarza - na czym polegało kolaborowanie z sowietami tego 3 letniego dziecka które zostało zabite?

A
Andrzej

W oddziale Burego były osoby prawosławne. W Zaniach i Szpakach nie zabito ludzi za wiarę a za kolaborację z sowietami. Bury za kolaborację zabijał również katolików. W Zaniach i Szpakach była partyzantka białoruska współpracująca z sowietami i zwalczająca żołnierzy podziemia niepodległościowego. Po podpaleniu tych wsi w niektórych budynkach gospodarskich nastąpiły wybuchy. Kilka dni po pacyfikacji wsi na miejsce przyjechała komisja z Bielska Podlaskiego w celu oszacowania strat. W spalonych zabudowaniach znaleziono broń i amunicję. Są dostępne raporty. Kto chce ten znajdzie. Jeden z patroli "Burego" dwukrotnie został ostrzelany przez mieszkańców Zań i Szpaków zanim doszło do pacyfikacji. Z raportów UB w Białymstoku wiadomo, że najbardziej zaufanym elementem społecznym dla UB były osoby pochodzenia białoruskiego. Z raportów AK, WiN i NZW również wiadomo, że najbardziej niebezpieczni dla żołnierzy podziemia niepodległościowego byli na terenie Białostocczyzny obywatele polscy pochodzenia białoruskiego, potocznie zwani prawosławnymi. Ci którzy byli w partyzantce białoruskiej wiedzieli dlaczego "Bury" spacyfikował ich wsie, ale oni zginęli. Z pewnością nie wszyscy mieszkańcy byli świadomi co było powodem pacyfikacji. Wielu sądzi do dziś, że to był atak bandycki na tle narodowościowo - wyznaniowym. Dokumenty w archiwach mówią co innego. Gdyby po wejściu do tych wsi mężczyźni należący do partyzantki przyznaliby się od razu, że do niej należą i strzelali do "wyklętych" to zginęliby tylko oni. Skoro się nie przyznali to "Bury" zastosował odpowiedzialność zbiorową. Ci białoruscy partyzanci mogli ocalić niewinnych mieszkańców swoich wsi, ale tego nie zrobili. Przypomnę tylko, że dla dla podziemia niepodległościowego wojna nadal trwała bo okupant sowiecki ciągle był w Polsce, tłamsił wszelki przejaw patriotyzmu i mordował polaków.

G
Gorron

Toż pewnie, siedzą w boxach startowych i czekają żeby współpracować z komunistami. Paranoja. Za mordy kieleckie, za policję gdzie pracowali volksdeutsche, za zdrady na Mazowszu, Wielkopolsce, Podkarpaciu, Pomorzu. Za Jedwabne, za szabrowników warszawskich. Za wszystko odpowiadają wieśniaku z podlaskich wiosek. Najpierw ograbione i palone przez Niemców, potem przez Rosjan, a na koniec jeszcze AK wpadło dobić. Kapitalna sprawa.

Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3