Podwyżki cen prądu – dlaczego koszty energii elektrycznej rosną?

Materiał informacyjny Polskiego Komitetu Energii Elektrycznej
Udostępnij:
Energia elektryczna drożeje w całej Europie – nie należy zatem niestety oczekiwać spadku cen prądu w Polsce. Przeciwnie, z dużą dozą prawdopodobieństwa w najbliższym czasie ceny energii elektrycznej będą rosły we wszystkich krajach Unii Europejskiej.

Gwałtowne zmiany cen odnotowywane w 2021 r. są konsekwencją rosnących kosztów wytwarzania energii oraz wdrażania polityki klimatycznej Unii Europejskiej. Obecne wysokie ceny prądu nie tylko ograniczają konkurencyjność firm, ale stają się również problemem dla milionów europejskich gospodarstw domowych, w których szybko rośnie zjawisko ubóstwa energetycznego. Sytuacja jest na tyle poważna, że rządy państw członkowskich zaczynają wywierać presję na Komisję Europejską, by ta podjęła na poziomie ogólnoeuropejskim działania interwencyjne, które pozwolą na ustabilizowanie cen energii.

Rynek energii elektrycznej – co to jest?

Traktując prąd jako powszechnie dostępne dobro, nie zawsze uświadamiamy sobie, że energia elektryczna jest towarem. Oczywiście specyficznym, ale jednak towarem, i to takim, którym z powodzeniem handluje się na wolnym rynku. Warto doprecyzować, że rynek energii elektrycznej jest wolny w kontekście kształtowania cen i zawierania transakcji. Działalność związana z energią elektryczną jest koncesjonowana – tylko koncesjonowane przedsiębiorstwa mogą uczestniczyć w rynku. Na przykład elektrownie mają koncesje na wytwarzanie energii elektrycznej, a przedsiębiorstwa obrotu (np. sprzedawcy) na handel prądem.

Wytworzona w elektrowniach energia elektryczna trafia na tzw. rynek hurtowy, gdzie następuje jej sprzedaż i zakup przez podmioty handlujące prądem. Rynek nie jest ograniczony do obszaru Polski, więc handel odbywa się również poza jej granicami, a energia może być zarówno importowana, jak i eksportowana. Trzeba podkreślić, że ze względu na specyfikę tego towaru, handel energią polega w uproszczeniu na zawieraniu między stronami porozumień na dostawę prądu w przyszłości, np. na kolejny dzień, ale też na określony dzień roku następnego.

Podobnie jak na innych rynkach towarowych, również na rynku energii, ceny kształtuje podaż i popyt. Dodatkowo jednak, ze względu na specyfikę towaru, stosowane są także różnego rodzaju regulacje. W Polsce będą to przepisy ustanowione przez organy krajowe oraz instytucje UE. Ostatecznie cena energii elektrycznej dla odbiorcy końcowego (gospodarstwa domowego czy firmy) wraz z jej dostawą stanowi wypadkową ceny rynkowej i kosztów wynikających z przepisów prawa.

Dlatego błędne jest powszechne przekonanie, że koszt energii elektrycznej, który ponosi odbiorca, wynika wyłącznie z wysokiej i nieuzasadnionej marży firmy energetycznej czy wprowadzaniem kolejnych opłat przez ustawodawcę.

Wzrost cen energii – problem ogólnoeuropejski

Obecnie na rynkach europejskich ceny prądu są bardzo wysokie. Okazuje się, że mimo rekordowych jednostkowych cen za energię elektryczną na polskim rynku hurtowym w ostatnim czasie i tak koszty zakupu energii elektrycznej w kraju są znacznie niższe niż w innych państwach Europy. Dla przykładu, we wrześniu ceny w hurcie w Polsce były nawet o 30 do 50% niższe niż w Hiszpanii, Francji czy Niemczech.

Problem gwałtownego wzrostu cen energii jest ponad wszelką wątpliwość problemem ogólnoeuropejskim i dotyczy odbiorców końcowych w większości państw na kontynencie. Żeby zapobiec w jak największym stopniu konsekwencjom gospodarczym związanym z drastycznymi podwyżkami, kolejne kraje uruchamiają różnego rodzaju instrumenty, np. programy wsparcia dla gospodarstw domowych czy obniżenie opodatkowania energii elektrycznej.

Dlaczego ceny energii elektrycznej rosną?

Obserwując rynek hurtowy energii elektrycznej, trudno nie zadać sobie pytania o przyczyny wzrostu cen prądu. A jest ich kilka. Pierwsza, najbardziej istotna, wiąże się z obowiązkiem spełnienia surowych norm emisji CO2 przez kraje UE. Kolejnym powodem jest natomiast europejski kryzys gazowy.

W Polsce ciągle jeszcze dominują elektrownie węglowe, jednak w wielu wysokorozwiniętych krajach Unii Europejskiej energia elektryczna wytwarzana jest w dużej części w elektrowniach gazowych. W tej sytuacji rosnące ceny gazu bezpośrednio przekładają się na wzrost cen energii elektrycznej, co potwierdzają m. in. analizy Komisji Europejskiej.

Do wzrostu cen energii przyczyniło się również obniżenie produkcji ze źródeł odnawialnych, a także ożywienie gospodarcze po okresie lockdownu spowodowanego pandemią COVID-19. Ponadto, niezależnie od stanu gospodarki, wysoko rozwinięte kraje europejskie cierpią na deficyt energetyczny – ciągle wzrastające zapotrzebowanie na prąd coraz trudniej zaspokoić, jednocześnie spełniając coraz bardziej wyśrubowane normy środowiskowe.

Handel emisjami CO2 – w jaki sposób wpływa na wzrost cen energii?

Unijny system handlu uprawnieniami do emisji CO2 (EU-ETS) został wprowadzony w 2005 r. w celu stopniowego doprowadzenia do znacznej redukcji emisji gazów cieplarnianych. Jego ideą jest konieczność uwzględnienia kosztu emisji CO2 w produkcji energii oraz wyrobów przemysłowych. W ten sposób przedsiębiorstwa opierające się na działalności wysokoemisyjnej powinny być zainteresowane wykorzystaniem ekologicznych alternatyw, żeby obniżyć koszty produkcji.

EU ETS zobowiązuje emitentów do pozyskiwania oraz umarzania uprawnień do emisji CO2 (EUA). Z niewielkimi wyjątkami, emitent pozyskuje EUA wyłącznie poprzez ich zakup na rynku. W praktyce odbywa się to najczęściej na giełdzie ECE w Londynie i EEX w Lipsku. Nabyte EUA, w Polsce przedstawia się do umorzenia (czyli ich "anulowania", wykluczenia z obiegu) Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki.

Ponieważ ETS ma z założenia doprowadzić do ograniczenia emisji CO2 do atmosfery, pula dostępnych na rynku uprawnień maleje z roku na rok, zgodnie z celami UE. Oczywiście ograniczenie podaży podnosi popyt, a w konsekwencji ceny EUA. Na kształtowanie się cen emisji wpływ mają również inne czynniki, jak choćby globalny kryzys i recesja po roku 2008. Jej skutkiem był m. in. spadek emisji CO2, a tym samym nadpodaż EUA.

Do połowy 2018 r. ceny uprawnień do emisji CO2 utrzymywały się na poziomie 5–6 euro za tonę. Niskie koszty EUA nie powodowały wzrostu cen energii elektrycznej i nie motywowały emitentów do zmian mających na celu obniżenie wydzielania dwutlenku węgla do atmosfery.

W połowie 2018 r. Komisja Europejska zdjęła nadwyżkę EUA z rynku i od tego czasu ceny za uprawnienia regularnie rosną, powodując tym samym wzrost cen energii. We wrześniu 2021 r. za 1 tonę emisji należało zapłacić ponad 60 euro. W ciągu zaledwie 3 lat cena uprawnień wzrosła więc o około 1200%. W tej sytuacji obligatoryjny dla przedsiębiorstw energetycznych zakup uprawnień do emisji stanowi obecnie już nawet 50% kosztów produkcji energii. W konsekwencji wzrost cen prądu dla odbiorcy końcowego jest nieunikniony i w kolejnych latach należy spodziewać się dalszych podwyżek.

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Dołącz do nas na Twitterze!

Codziennie informujemy o ciekawostkach i aktualnych wydarzeniach.

Obserwuj nas na Twiterze!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Materiał oryginalny: Podwyżki cen prądu – dlaczego koszty energii elektrycznej rosną? - Polska Times

Przejdź na stronę główną Gazeta Współczesna
Dodaj ogłoszenie